Mussert: reis naar het kwaad

Op 21 april 2026 is Mussert: Reis naar het kwaad verschenen bij Hollands Diep. Op 18 april was Auke te gast bij ‘Nieuwsweekend’ op radio 1, beluister de uitzending hier. En lees hier een interview in Het Parool van 22 april door Hanneloes Pen, naar aanleiding van het verschijnen van Mussert. Op 29 april kwam Mussert binnen op #36 in de Bestseller 60 en op #6 in de non-fictie toptien van de Libris. Op 1 mei verscheen een groot interview in NRC Handelsblad, een interview in Reformatorisch Dagblad en op 2 mei publiceerde de Volkskranteen recensie. Op 3 mei werd Mussert besproken door Wim Berkelaar in OVT, luister hier. Op 7 mei was Auke te gast bij Goedemorgen Nederland, dat zie je hier en op 13 mei bij Gijs Groenteman in de kast, luister hier. Auke gaat dit voor- en najaar uitgebreid op toernee, zie hier zijn agenda.

'Anton Mussert werd na de Tweede Wereldoorlog afgeschilderd als een onbeduidend burgermannetje, maar dat was hij zeker niet, blijkt uit de uitstekende biografie van Auke Kok. Na boeken over onder andere Anton van der Waals, Johan Cruijff en de jeugd van Willem Holleeder bewijst hij met Mussert. Reis naar het kwaad opnieuw een uitstekend schrijver te zijn. Adembenemend zijn de laatste pagina's van Mussert. Reis naar het kwaad, waarin Kok vertelt hoe de laatste uren en minuten van zijn hoofdpersoon eruitzagen voordat hij op 7 mei 1946, precies een jaar na zijn arrestatie, naar de Waalsdorpervlakte werd gereden, waar een vuurpeloton op hem wachtte.' Trouw

‘De kracht van de biografie is dat Kok de omgeving van Mussert en de interactie van de NSB-leider daarmee goed in beeld brengt. Hij weet de lezer op een moderne en prima leesbare manier mee te nemen in de sfeer waarin de hoofdrolspeler opereerde. Zo kleurt hij het leven van Mussert mooi in met in archieven en publicaties gevonden gesprekken en meningen van partijgenoten en hoofdrolspelers uit de bezettingstijd.’ Historiek

‘Tachtig jaar geleden werd ir. Anton Mussert (1894-1946) geëxecuteerd op de Waalsdorpervlakte. Zijn reis naar het kwaad eindigde in het duinzand. Zijn vurig gewenste standbeeld kreeg hij niet, een uitstekende biografie wel. Historicus Auke Kok schreef een soepel leesbaar en knap boek over de leider van de NSB’ Tzum

Hoe was het om Mussert te zijn? Waarom nam hij de verkeerde afslag? Hoe kan het dat hij in 1940 tegen een Duitse invasie was en hij daarna toch met de bezetter samenwerkte?

Bijna iedereen kent de naam Anton Mussert (1894-1946) maar haast niemand kan deze vragen beantwoorden. Auke Kok nam daar geen genoegen mee en is de archieven ingedoken. Hij sprak met familieleden, met nabestaanden van toenmalige intimi en bezocht de plekken waar Mussert woonde en werkte en waar hij verrassend grote mensenmassa's toesprak. Het resultaat is een minutieus verslag van hoe Mussert opgroeide, met zijn tante trouwde en als waterstaatkundig ingenieur in Utrecht op weg leek om minister te worden. Want zo getalenteerd en ambitieus was hij zeker. Vaak werd hij als opgeblazen burgermannetje versleten, maar in deze biografie rijst een heel ander beeld van hem op. Hij komt naar voren als een brutale, ijdele en volhardende 'politicus' die zich schandelijk verrijkt, die er (Joodse) minnaressen op nahoudt en uiteindelijk aan zijn eerzucht ten onder gaat.

Kok volgde het spoor van de NSB-leider in het voormalige Nederlands-Indië en concludeerde dat diens fatale radicalisering daar, in 1935, moest zijn begonnen: op het hoogtepunt van zijn populariteit, enthousiaster dan ooit toegejuicht, kreeg hij, zoals Kok schrijft, de tropenkolder. Zelfoverschatting duwde hem naar de marge van het vaderland dat hij meende te moeten redden. Toen hij zelf de hoop eigenlijk al had opgeven dat hij Nederland uit het economische en mentale slop zou halen met zijn 'Nederlands fascisme', viel Duitsland Nederland binnen en kon alleen Hitler hem nog aan de macht brengen.

Musserts collaboratie met de Duitsers was een complexe aangelegenheid van schipperen, wanhopen, toegeven en (soms even) dwarsliggen. Dat ging door toen hij zich in 1943 'Leider van het Nederlandse volk' mocht noemen. Geloofde hij daar echt in? Zou hij werkelijk nazi-premier van een 'vrij' Nederland zijn geworden? Maak de reis naar het kwaad mee en oordeel zelf. Lees hoe iemand een autocraat wordt, zichzelf iets wijsmaakt en dan ontdekt dat er geen weg meer terug is. Met als onverbiddelijk sluitstuk zijn executie op de Waalsdorpervlakte in mei 1946, nu tachtig jaar geleden.

Verschenen bij Hollands Diep op 21 april 2026.